بلاکچین چیست؟
بلاکچین یک دفتر ثبت اطلاعات است که بهجای اینکه نزد یک شرکت یا بانک باشد، همزمان نزد هزاران رایانه نگهداری میشود و هر رکورد جدید با یک اثر انگشت ریاضی (هش) به رکوردهای قبلی گره میخورد. برای همین تغییر دادن یک رکورد قدیمی تقریباً غیرممکن است: باید همه رکوردهای بعدی را هم تغییر دهید و بیشتر رایانههای شبکه را قانع کنید. این ایده با بیت کوین معروف شد، اما کاربردش به ارز دیجیتال محدود نیست. در این مطلب به زبان ساده توضیح میدهیم بلاکچین چیست، بلوک و هش و زنجیره چه معنایی دارند، چه کسی دفتر را نگه میدارد، اثبات کار و اثبات سهام چه فرقی دارند، بلاکچین چه کاربردهایی جز ارز دارد و چه محدودیتها و افسانههایی دارد.
این مطلب آموزشی است و توصیه سرمایهگذاری نیست. «بلاکچین» و «ارز دیجیتال» یکی نیستند و استفاده از آنها باید با قوانین کشور شما سازگار باشد.
بلاکچین چیست
تصور کنید دفتری دارید که هر کس بتواند یک نسخه از آن را ببیند و بررسی کند. هر صفحه این دفتر چند تراکنش دارد و وقتی پر شد، بسته میشود و صفحه بعد شروع میشود. هر صفحه با اثر انگشت صفحه قبل امضا میشود. بلاکچین (زنجیره بلوکها) دقیقاً همین است: صفحهها بلوکاند و امضای هر صفحه به صفحه قبلی زنجیر شده است. نتیجه یک تاریخچه است که میشود به آن اعتماد کرد بدون اینکه به یک نهاد مرکزی اعتماد داشت.
بلوک، هش و زنجیره
هش خروجی یک تابع ریاضی است که هر متنی را به رشتهای با طول ثابت تبدیل میکند. دو ویژگی دارد: از روی هش نمیتوان متن را بازسازی کرد، و تغییر کوچکترین حرف، هش را کاملاً عوض میکند. برای مثال هش SHA-256 کلمه salam با 0582bd2c… شروع میشود، اما با تغییر حرف اول به Salam کل هش عوض میشود و با e6aff8d7… شروع میشود. در هر بلوک سه چیز است: تراکنشها، زمان و هش بلوک قبلی. اگر کسی یک تراکنش را عوض کند، هش آن بلوک عوض میشود و به هش ذخیرهشده در بلوک بعدی نمیخورد، پس تقلب آشکار میشود. خودتان امتحان کنید:
برای آشنایی بیشتر با ابزار هش: SHA-256 آنلاین.
چه کسی دفتر را نگه میدارد
در بلاکچین عمومی، هر کس میتواند یک گره (نود) اجرا کند و نسخه کامل دفتر را داشته باشد. گرهها تراکنشها را بررسی میکنند، قواعد را اجرا میکنند و بلوکهای معتبر را میپذیرند. هیچ گرهای نمیتواند بهتنهایی قواعد را عوض کند. در بلاکچین خصوصی یا سازمانی، گرهها را چند نهاد مشخص کنترل میکنند؛ سریعتر است ولی غیرمتمرکز نیست.
اثبات کار و اثبات سهام
| اثبات کار (PoW) | اثبات سهام (PoS) | |
|---|---|---|
| انتخاب سازنده بلوک | رقابت محاسباتی با هش | انتخاب بر اساس سهام قفلشده |
| مصرف انرژی | زیاد | بسیار کمتر |
| نمونهها | بیت کوین | اتریوم از سال ۲۰۲۲، شبکه TON |
بیت کوین با اثبات کار کار میکند: ماینرها دنبال هشی با چند صفر ابتدایی میگردند و برنده بلوک را میسازد. اتریوم از سپتامبر ۲۰۲۲ به اثبات سهام رفته است. بیشتر درباره ماینینگ و ارز دیجیتال: ارز دیجیتال و استخراج و هش ریت چیست.
کاربردهای بلاکچین غیر از ارز
- ردیابی زنجیره تامین: ثبت مبدأ و مسیر کالا.
- مدارک و گواهیها: ثبت اثر انگشت مدرک برای اثبات اصالت.
- توکنسازی دارایی: نمایش مالکیت یک دارایی بهصورت دیجیتال.
- پرداخت و تسویه: مثلاً استیبلکوینهایی مثل تتر.
- آزمایشهای دولتی: برخی بانکهای مرکزی نسخه دیجیتال پول ملی را آزمایش میکنند؛ درباره نمونه ایران: بانک مرکزی و ارز دیجیتال.
محدودیتها و افسانهها
- «بلاکچین هکنشدنی است»: خود زنجیره مقاوم است، اما صرافیها، کیف پولها و قراردادهای هوشمند هک شدهاند.
- «کاملاً ناشناس است»: بیشتر شبکهها ناممستعار هستند و تراکنشها عمومیاند.
- «همه بلاکچینها انرژی زیاد مصرف میکنند»: فقط اثبات کار؛ اثبات سهام بسیار کممصرفتر است.
- سرعت و هزینه: زنجیرههای اصلی کندتر از پایگاهداده معمولیاند.
- برگشتناپذیری: اشتباه در ارسال را نمیشود پس گرفت.
یک نمونه عملی
TotalHash یک بازی تلگرامی است که در آن میتوانید هشکردن SHA-256 و بستهشدن بلوک را بهصورت بازی ببینید. مبلغهای کوچک USD₮ و GRAM به کیف پول TON میرسد و وعده درآمد نمیدهیم.
بازی رایگان در تلگرام.
باز کردن TotalHashپرسشهای کوتاه
بلاکچین چیست؟
دفتری از بلوکها که با هش به هم زنجیر شده و نزد هزاران رایانه نگهداری میشود.
هش چه کاری در بلاکچین میکند؟
اثر انگشت هر بلوک است و تغییر آن را آشکار میکند.
بلاکچین و بیت کوین یکی هستند؟
خیر، بیت کوین یک ارز است که روی بلاکچین ساخته شده.
آیا بلاکچین هکنشدنی است؟
خود زنجیره مقاوم است، اما صرافیها و کیف پولها هک شدهاند.