Bitcoin nima
Bitcoin bu dunyodagi birinchi kriptovalyuta. U hech qanday bank yoki davlatga tegishli emas: uni minglab kompyuterlar tarmog'i boshqaradi, barcha o'tkazmalar esa ochiq daftar, ya'ni blokcheynga yoziladi. Bitcoin'lar soni 21 million bilan cheklangan, shuning uchun uni ko'pincha «raqamli oltin» deb atashadi. Ushbu maqolada bitcoin nima ekanini oddiy tilda tushuntiramiz: uni kim va nega yaratgan, qanday ishlaydi, qayerda saqlanadi va O'zbekistonda bitcoin bilan bog'liq qonunchilik qanday.
Bu maqola ta'lim uchun, investitsiya maslahati emas. Bitcoin narxi keskin o'zgaradi va pulingizni yo'qotishingiz mumkin. O'zbekistonda faqat litsenziyali provayderlar orqali savdo qilish ruxsat etilgan.
Bitcoin nima
Bitcoin (BTC) internet orqali bir kishidan ikkinchisiga bank vositachiligisiz pul yuborish imkonini beruvchi raqamli valyuta. Uning qog'oz yoki tanga ko'rinishi yo'q, faqat blokcheyndagi yozuvlar bor. Bitcoin'ni kichik qismlarga bo'lish mumkin: eng kichik birligi satoshi deb ataladi va bir bitcoin'ning yuz milliondan biriga teng. Kriptovalyutalar haqida umumiy tushuncha: kriptovalyuta nima.
Kim yaratgan va nega
Bitcoin'ni 2008-yilda o'zini Satoshi Nakamoto deb atagan noma'lum shaxs yoki guruh taklif qilgan. 2009-yil yanvarida birinchi blok yaratildi. Bu 2008-yilgi jahon moliyaviy inqirozidan keyin bo'ldi: g'oya shundan iboratki, pul tizimi bitta markaz qaroriga bog'liq bo'lmasin va hech kim yangi pulni xohlagancha chiqara olmasin. Satoshi'ning kimligi hozirgacha aniq emas.
Bitcoin qanday ishlaydi
| Tushuncha | Oddiy tilda |
|---|---|
| Blokcheyn | Hamma ko'ra oladigan va o'zgartirib bo'lmaydigan umumiy daftar |
| Manzil | Bitcoin qabul qilish uchun «hisob raqami» |
| Shaxsiy kalit | Bitcoin'ni yuborish uchun maxfiy «imzo» |
| Blok | Taxminan har 10 daqiqada qo'shiladigan o'tkazmalar to'plami |
| Komissiya | O'tkazmani tezroq blokka kiritish uchun to'lov |
Mayning nima
Yangi bloklarni maynerlar qo'shadi: ularning kompyuterlari SHA-256 xeshlarini juda tez hisoblab, kerakli natijani topishga harakat qiladi. Kim birinchi topsa, blokni qo'shadi va mukofot oladi. 2024-yil aprelidagi halvingdan beri mukofot 3,125 BTC, keyingi halving 2028-yilda kutilmoqda. Quyida mayning mantiqini ko'rsatuvchi kichik namoyish bor:
Blok#5 907 956
pauzada- Urinishlar
- 0 / ≈65 536
- Tezlik
- 0 H/s
- Maqsad
- boshida 4 ta nol
Bitcoin narxi nimaga bog'liq
Bitcoin narxini hech qanday markaziy bank belgilamaydi: u talab va taklifga qarab birjalarda shakllanadi. Narxga yangiliklar, davlatlarning qarorlari, yirik investorlarning xaridlari va umumiy iqtisodiy vaziyat ta'sir qiladi. Bitcoin tarixida narx bir necha marta 70-80 foizga tushgan, keyin yana ko'tarilgan. Shuning uchun yo'qotishga tayyor bo'lmagan pulni kriptovalyutaga qo'ymang va «kafolatlangan foyda» va'da qiluvchilarga ishonmang.
Bitcoin qayerda saqlanadi
Aslida bitcoin har doim blokcheynda turadi, hamyon esa unga kirish kalitlarini saqlaydi. Ikki turi bor: birja hamyoni, unda kalitlar birjada, va shaxsiy hamyon, unda kalitlar seed-ibora shaklida sizda bo'ladi. Seed-iborani hech kimga bermang va internetda saqlamang. Telegram ichidagi hamyon haqida: Telegram Wallet.
O'zbekistonda bitcoin: qonun
O'zbekistonda kripto-aktivlar sohasini Milliy perspektiv loyihalar agentligi (NAPP) tartibga soladi. Rezidentlar kripto-aktivlarni faqat litsenziyaga ega provayderlar, masalan, mahalliy kripto-birjalar orqali sotib olishi va sotishi mumkin. Litsenziyasiz xorijiy platformalarga kirish cheklangan. Mayning ham maxsus tartibda va ro'yxatdan o'tgan yuridik shaxslar uchun ruxsat etilgan. Batafsil: kriptovalyuta qonun. USDT kursi so'mda: USDT so'm.
Mayningni o'yinda sinab ko'ring
TotalHash Telegram'dagi bepul mayning simulyatori: telefoningiz o'yin miqyosida haqiqiy SHA-256 xeshlarini hisoblaydi va bitcoin emas, o'yin ichidagi #TH tokenini qazib oladi. Vazifalar oz miqdorda USD₮ va GRAM beradi. Daromad va'dasi yo'q.
Telegram'da bepul o'yin.
TotalHash'ni ochishQisqa javoblar
Bitcoin nima degani?
Bank vositachiligisiz internet orqali yuboriladigan, soni 21 million bilan cheklangan raqamli valyuta.
Bitcoin'ni kim yaratgan?
2008-yilda Satoshi Nakamoto taxallusli noma'lum shaxs yoki guruh.
Bitcoin qayerda saqlanadi?
Blokcheynda; hamyon esa unga kirish kalitlarini saqlaydi.
O'zbekistonda bitcoin sotib olish qonuniymi?
Faqat NAPP litsenziyasiga ega provayderlar orqali ruxsat etilgan.